JUNGLE-Report

Τώρα που μπαίνουμε στις μέρες του Πάσχα, μια γιορτή που κατά πολλούς θεωρείται η «πιο ελληνική» από τις χριστιανικές, συνδεόμενη με τις γιορτές των αρχαίων χρόνων για την ανάσταση της φύσης, προτείνω για ανάγνωση ένα μικρό βιβλίο του Ι. Θ. Κακριδή, «Οι Αρχαίοι Έλληνες στη Νεοελληνική Λαϊκή Παράδοση», εκδόσεις Μ.Ι.Ε.Τ.

Το βιβλίο αυτό καταγράφει μαρτυρίες του 19ου και αρχών του 20ου αιώνα της εικόνας που είχε ο απλός λαός για τους αρχαίους Έλληνες. Η εικόνα αυτή καταρρίπτει πανηγυρικά τις φαντασιώσεις των εθνικιστών ότι τάχα ο νεοελληνικός λαός είχε συνείδηση της συνέχειας και της καταγωγής του από τους αρχαίους Έλληνες, προτού αυτή διαμορφωθεί από τις τάξεις κυρίως των εμπόρων και των λογίων που έρχονταν σε επαφή με τη Δύση.

Το όραμα μιας ιδανικής κοινωνίας συγκινούσε πάντα τους ανθρώπους. Υπήρχε όμως συχνά μια διαφωνία για το τι συνιστά «ιδανικό», όσο και (κυρίως) για τα μέσα που οδηγούν σε αυτό. Κι ακόμα συχνότερα υπήρχε μια απόσταση ανάμεσα στις προθέσεις ή τα αρχικά σχέδια, και το τελικό αποτέλεσμα, το οποίο πολλές φορές θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και τραγικό.

Εάν όμως πραγματικά θέλουμε μια αλλαγή στη ζωή και την κοινωνία μας, νομίζω πως οφείλουμε πρώτα απ’ όλα να αναζητήσουμε τις βάσεις, τους θεμέλιους λίθους στους οποίους θα στηριζόμαστε, και με βάση τους οποίους θα κρίνουμε τον κόσμο και θα πορευόμαστε. Κι εδώ πολλά ίσως θα μπορούσε να προτείνει κανείς, πιστεύω όμως ότι οι περισσότεροι θα συμφωνούσαν σε τρεις βασικές αρχές:

1) Ο ορθός λόγος (η λογική).

2) Η δημοκρατία.

3) Τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Αναγνωρίζω κι εδώ δύο προβλήματα: πρώτον, ποια είναι η ακριβής σημασία της κάθε έννοιας• και δεύτερον, αν μπορούν να νοηθούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη, ή αν με κάποιο τρόπο η μία υπάγεται στην άλλη. Οπωσδήποτε, ένας διάλογος σε αυτά τα προβλήματα μπορεί να ρίξει περισσότερο φως και να μας ωφελήσει.

Ακόμα όμως κι αν έχουμε μία γενική και ασαφή ιδέα για τις τρεις παραπάνω έννοιες, μπορούμε εύκολα να διαπιστώσουμε αν παραβιάζονται σε ορισμένες περιπτώσεις. Δεν είναι δύσκολο να βρούμε παραδείγματα όπου οι κυβερνήσεις παραβιάζουν τη λογική, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αντίστοιχα, μπορούμε να βρούμε παραδείγματα ή ιδέες όπου οι τρεις παραπάνω αρχές γίνονται σεβαστές.

Στην τελευταία αυτή κατηγορία ανήκουν κατά τη γνώμη μου τα τέσσερα βίντεο που θα σας παρουσιάσω. Τα τρία πρώτα είναι δημιουργίες του TheLeftLibertarian, ενός αμερικανού χρήση του youtube ο οποίος έχει κάνει πολύ καλή δουλειά, και τα βίντεό του δίνουν τροφή για σκέψη. Μεταφράζω τον όρο “Left Libertarianism” ως “αριστερή ελευθεριακότητα” (ελπίζω όχι αδόκιμα).

Οι θέσεις του πηγάζουν κυρίως από την αναρχική παράδοση, κι εκτός των άλλων φανερώνουν την κακοποίηση που ο όρος «αναρχία» έχει υποστεί στις μέρες μας (ακόμα ίσως κι από άτομα που την επικαλούνται), ώστε να κυριαρχεί σήμερα η εντύπωση ότι «αναρχικός = μηδενιστής που πετάει μολότοφ». Ωστόσο, η σκέψη του διατηρεί μία αξιοπρεπή ανεξαρτησία, και, το κυριότερο ίσως, δεν ξεδιπλώνεται ως κατήχηση, αλλά ως απόψεις που ζητάν από τον δέκτη να τις εξετάσει μόνος του και να αποφασίσει αν συμφωνεί ή όχι.

Και στα τρία βίντεο πρωταγωνιστικό ρόλο παίζει η έννοια της δημοκρατίας, κυρίως σε σχέση με το χώρο εργασίας. Στο πρώτο βίντεο προβάλλεται η περίπτωση όπου η δημοκρατία απουσιάζει σήμερα στους χώρους εργασίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους εργαζόμενους και την κοινωνία. Στο δεύτερο, εξετάζονται τα αποτελέσματα της δημοκρατίας στην εργασία, με αναφορά τόσο σε μελέτες όσο και σε παραδείγματα από τον πραγματικό κόσμο. Στο τρίτο, τέλος, προβάλλεται η ιδέα μιας κοινωνίας στην οποία η δημοκρατία διαποτίζει κάθε κοινωνικό θεσμό, και «απελευθερώνει» την έννοια της ελευθερίας από την κακοποίηση που αυτή υφίσταται στην κυρίαρχη σήμερα οικονομική σκέψη.

Και στα τρία βίντεο οι έννοιες λογική, δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, μοιάζουν να είναι τρεις πλευρές του ίδιου πράγματος, κάτι σαν την περίπτωση των πλατωνικών αρετών. Το βασικό όμως αξίωμα που θέτει είναι ο χρυσός κανόνας της ηθικής: συμπεριφέρσου στους άλλους, όπως θα ήθελες να συμπεριφέρονται σε σένα.

Ορισμένοι ίσως παραξενεύτηκαν που στο βίντεο αυτό εμφανίζεται μεταξύ άλλων και το Venus Project. Όπως εξηγεί ο ίδιος ο δημιουργός του, το προτείνει ως ιδέα όσον αφορά την αισθητική των πόλεων, παρολαυτά παραμένει επιφυλακτικός απέναντι στο όλο εγχείρημα. Κάτω από το βίντεο αυτό στο κανάλι του μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά τις απόψεις του.

Τέλος, το τέταρτο βίντεο ανήκει στον καθηγητή R. Wolff. Και αυτός προτείνει την εισαγωγή δημοκρατικών θεσμών στο χώρο εργασίας, απορώντας για τον παραλογισμό του να οριοθετούμε την δημοκρατία μέχρι την πόρτα έξω από τη δουλειά μας, και εξηγώντας εν συντομία πώς η σημερινή κρίση θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί, αν η διαχείριση των επιχειρήσεων ανήκε στους εργαζόμενους. Κι εδώ το τρίπτυχο «λογική-δημοκρατία-ανθρώπινα δικαιώματα» δείχνει να παίζει καθοριστικό ρόλο.